به پیشواز جشن مهرگان :

«اوستا - مهریَشت>>

مهرگان پس از نوروز دارای اهمیت ویژه‌ای بود . دلیل آن این است که هر دو آغاز فصل‌های سال را نوید می‌دادند . نوروز آغاز تابستان و مهرگان آغاز زمستان را به هر ماه می‌آوردند زیرا در آن زمان سال به دو فصل تقسیم شده بود . فصل اول ، تابستان بود که از جشن نوروز شروع می‌شد و هفت ماه ادامه داشت . جشن مهرگان که از روز مهر شروع می‌شد تا شش روز پس از آن ادامه می‌یافت و جشن شادی بر پا می‌شد . انگیزه‌ای که به پیدایش جشن مهرگان در تاریخ ایران نسبت می‌دهند پیروزی ایرانیان بر ضحاک ستمگر ، به رهبری کاوه آهنگر است که او را در بند آوردند و فریدون را به عنوان رهبر خود برگزیدند . این جشن در روز 16 مهر ، روزی که نام روز و ماه یکی بود جشن گرفته می‌شد و مانند نوروز سه جنبه نجومی ( طبیعی ) ، تاریخی و دینی داشت . از نظر نجومی ، مهرگان چند روز پس از اعتدال پاییزی جشن گرفته می‌شد . ( اعتدال پاییزی اول مهر صورت می‌گیرد ) . و جشن برداشت محصولات کشاورزی است . از نظر تاریخی ، در این روز نیروی داد و راستی به سرکردگی کاوه آهنگر بر ارتش دروغ و ستمگری آژی دهاک ( ضحاک) پیروز شد و فریدون به شاهی رسید . مبارزه راستی و دروغ ، داد و ستم در ایران ریشه دینی دارد و همه جشن‌های ملی هم به گونه‌ای این مبارزه و پیروزی نهایی حق بر نا حق را نشان می‌دهد . ولی ، در تاریخ مهرگان این جنبه درخشندگی ویژه را دارد . از نظر دینی ، در فرهنگ ایرانی مهر یا میترا به معنای فروغ خورشید و مهر و دوستی است . همچنین مهر نگهبان پیمان و هشدار دهنده به پیمان شکنان است . هم اکنون زرتشتیان در روز مهر از ماه مهر به آتشکده و نیایشگاه می‌روند . با تهیه خوراک‌های سنتی از یکدیگر پذیرایی می‌کنند و با نیایش و برنامه‌های فرهنگی مانند سخنرانی‌های ملی و آیینی سرود ، شعر و دکلمه جشن مهرگان را با شادی بر پا می‌دارند . ر سالنمای زرتشتیان هر روز ماه، نامی دارد که نام‌های دوازده ماه نیز در میان آنها دیده می‌شود و یکی شدن نام‌های روز و ماه جشن گرفته می‌شده است. در میان جشن‌های ماهیانه، دو جشن تیرگان و مهرگان مناسبتی حماسی و ملی دارند در مهرگان با افراشته شدن درفش کاویانی و خیزش ایرانیان به رهبری فریدون، 1000 سال ستم و بیداد ضحاک به پایان رسیددر شاهنامه فردوسی می‌خوانیم فریدون چو شد بر جهان کامگار ندانست جز خویشتن شهریاربه روز خجسته سر مهر ماه به سر برنهاد آن کیانی کلاهکنون یادگارست از او ماه مهر به کوش و به رنج ایچ منمای چهرپرستیدن مهرگان دین اوست تن‌آسانی و خوردن آیین اوست مهرگان و نوروز با واژگان تازی‌شده‌ی مهرجان و نیروز وارد زبان و قلمرو فرهنگی کشورهای مسلمان عرب‌زبان گردید و امروز در بسیاری از این کشورهای آسیایی و آفریقایی واژه‌های مهرجان به مفهوم فستیوال و جشن کاربرد دارد که مهمترین نمونه آن فستیوال مهرجان دبی است.ابوریحان در التفهیم می‌گوید:«شانزدهم روزاست از مهرماه و نامش مهر و اندرین روز افریدون ظفر یافت بر بیوراسب جادو. آنک معروف است به ضحاک و به کوه دماوند بازداشت و روزها که سپس مهرگان است همه جشن‌اند، بر کردارِ آنچ از پسِ نوروز بود. و ششم آن مهرگان بود و رام روز نام دارد و بدین دانندش.» در این میان حتی اگر از اسطوره‌ی کاوه آهنگر که درفش دادخواهی و ستم‌ستیزی ایرانیان است چشم‌پوشی کنیم و پیوند مهرگان با میترا و مهر را هم که نشان از پیشینه‌ی این جشن کهن دارد نادیده بگیریم، همزمانی آغاز فصل برداشت کشاورزان با مهرگان ، بر مردمی‌بودن این جشن کهن گواه است و از طرفی اینکه مهرگان آغاز اعتدال پاییزی را نوید می‌دهد همانگونه که نوروز پیام‌رسان اعتدال بهاری است، این دو جشن کهن را همانند دو روی سکه‌ی فرهنگ ایران می‌نمایاند. باشد که مهرگان را بیش از این گرامی بداریمدر دوره های پیشین، برگزاری این جشن بزرگ قریب شش روز طول می کشیده است. یعنی از روز شانزدهم مهر ماه آغاز می شد و در روز بیست و یکم مهر پایان می یافت. روز آغاز جشن مهرگان را «مهرگان عامه» و روز آخر جشن را « مهرگان خاصه» می گفته اند. به گفته بیهقی تا پایان فرمانروایی غزنویان به شکلی رسمی و شکوهمند برگزار می شده است.

جشن مهرگان خجسته باد
مهر روز از مهرماه برابر با شانزدهم مهرماه در گاهشماری ایرانی

... می ستاییم مهرِ دارنده ی دشت های پهناور را،
او که به همه ی سرزمین های ایرانی،
خانمانی پُر از آشتی، پُر از آرامی و پُر از شادی می بخشد...

,اوستا - مهریَشت,

,جشن مهرگان, که در گذشته آنرا ,میتراکانا یا متراکانا می نامیدند و در نخستین روز از پاییز برگزار می شد، پس از نوروز بزرگ ترین جشن ایرانی و هندی است، در ستایش ایزد ,میثرَه / میترا / مهر, که از مهرروز آغاز شده تا رام روز به اندازه ی شش روز ادامه دارد...

سنگ‌‌نگاره ی میترا

جشن مهرگان بر تمام هم میهنانم آیدون باد آیدون تر
خجسته باد

دختران و بانوان زیبا در جشن مهرگان




جشن مهرگان متعلق به فرشته بزرگ مهر است

روز مهر و ماه مهر و جشن فرخ مهرگان

مهر بیافزا ای نگار ماه چهر مهربان

مهربانی کن به چشم مهرگان

مهربانی کن به روز مهر و جشن مهرگان


جشن مهرگان آیدون باد آیدون تر ...خجسته باد بر تمام ایرانیان

درود